Kolejna odsłona raportu nt. jakości życia w miastach małopolski
Kolejna odsłona raportu nt. jakości życia w miastach małopolski

Instytut Spraw Publicznych Uniwersytetu Jagiellońskiego wraz z Instytutem Geografii i Gospodarki Przestrzennej zrealizował w 2010 r. na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego projekt badawczy pt. „Badanie funkcji, potencjału oraz trendów rozwojowych miast w województwie małopolskim” Pełny raport z wynikami projektu dostępny jest na stronach Województwa Małopolskiego (Małopolskie Obserwatorium Polityki Rozwoju). Znaleźć tam można również szczegółowy opis wykorzystanych źródeł i zastosowanych metod analizy badawczej. Pełen link do raportu w stopce artykułu.

Niezależny raport naukowców z Uniwersytetu Jagiellońskiego i Instytutu Geografii i Gospodarki przestrzennej powstał na początku 2010 roku i nie pozostawia niestety złudzeń co do jakości życia w Chełmku. Wraz z raportem powstał również ranking miast pod względem poziomu życia (o którym pisaliśmy wcześniej – patrz tutaj). Liderem rankingu są Niepołomice. Zaraz za nimi Kraków, Zakliczyn, Krynica-Zdrój i Myślenice. Chełmek otwiera ogon stawki na 32 miejscu. Wśród okolicznych miast wyprzedziły nas Brzeszcze (8 pozycja), Oświęcim (15 pozycja), Zator (16 pozycja), Chrzanów (18 pozycja), Kęty (20 pozycja) a nawet Libiąż (28 pozycja). Za nami w rankingu nie ma żadnego innego miasta z powiatu oświęcimskiego

Zrozumienie rozwoju miast i ich roli w rozwoju społeczno-gospodarczym regionu wymaga analizy wszystkich wzajemnie sprzężonych funkcji, jakie spełniają ośrodki miejskie oraz relacji i powiązań między nimi a otoczeniem – czytamy we wstępie raportu. Istnieje bowiem współzależność pomiędzy ekonomicznymi podstawami funkcjonowania miasta a poziomem i warunkami życia jego mieszkańców i relacjami w sieci osadniczej. Ta triada współzależności jest bazą do wyróżnienia na poziomie ogólnym trzech podstawowych komponentów niniejszej analizy, na które składają się:

  • Komponent A: Potencjał i funkcje gospodarcze miast
  • Komponent B: Warunki życia w miastach oraz dostępność i jakość usług publicznych
  • Komponent C: Relacje przestrzenne miast oraz identyfikacja i delimitacja obszarów funkcjonalnych

Podstawowym celem diagnostycznym badań w ramach Komponentu A jest zidentyfikowanie zmieniających się funkcji miast w Małopolsce, ich potencjału rozwojowego oraz aktualnych i potencjalnych barier ich dalszego rozwoju gospodarczego. Celem diagnostycznym badań w ramach Komponentu B jest ocena miast w województwie małopolskim pod kątem poziomu i warunków życia w kontekście dostępności usług publicznych oraz funkcjonowania instytucji publicznych. Celem diagnostycznym badań w ramach Komponentu C jest natomiast określenie modelu przestrzennego rozwoju sieci miast w regionie, z uwzględnieniem kierunków i tendencji przekształceń tego modelu oraz identyfikacja i delimitacja obszarów funkcjonalnych na poziomie regionalnym, subregionalnym i lokalnym.

Wychodząc z założenia, że miasta odgrywają podstawową rolę w systemie osadniczym regionu, w raporcie przedstawiono najważniejsze wnioski oraz rekomendacje dotyczące miast Małopolski jako węzłów aktywności gospodarczej oraz miejsc zaspokajania potrzeb społecznych. W pierwszej kolejności skupiono uwagę na ocenie małopolskich miast pod względem potencjału rozwojowego i poziomu życia, a następnie szansach rozwojowych związanych z rolą niektórych miast jako aktualnych lub potencjalnych biegunów wzrostu oraz na barierach w zakresie usług publicznych i transportu publicznego.

Chełmek został z troską opisany w kilku kategoriach, gdzie stał się przykładem (niestety negatywnym) na potrzeby opracowania naukowców z Uniwersytetu Jagiellońskiego i Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej. Pierwszą kategorią była dysproporcja w poziomie bezrobocia kobiet i mężczyzn. Raport zaznacza, że największą dysproporcją bezrobocia kobiet i mężczyzn cechowały się miasta małe i najmniejsze miasteczka oraz miasta we wschodniej i południowo-wschodniej Małopolsce, a także ośrodki przemysłowe w zachodniej części regionu, szczególnie Chełmek, w którym te dysproporcje są znaczące w skali regionu.

Kolejną badaną dziedziną była edukacja. Raport podaje, że w Małopolsce „zdecydowanie niekorzystną strukturę wykształcenia w tym obszarze posiadał Chełmek. Zwrócono uwagę również na fakt, że poziom zaspokajania potrzeb w zakresie infrastruktury oświatowej w gminie Chełmek kształtował się powyżej przeciętnej, lecz w Chełmku wzrost poziomu zaspokojenia usług wynikał w pewnym stopniu nie z realnych działań i podejmowanych kroków, lecz ze zmniejszającej się szybciej niż w całym województwie liczby uczniów”.

Wzięto również pod uwagę poziom infrastruktury bibliotek. Względnie najniższym poziomem takiej infrastruktury cechowały się Jordanów, Piwniczna-Zdrój, Chełmek, Kęty, Myślenice, Niepołomice, Sułkowice, Libiąż i Rabka-Zdrój.

Brano pod uwagę również dostępność usług medycznych. W kilku z ośrodków spadł (względem innych miast regionu przyp. red.) poziom dostępności usług medycznych. Do miast, gdzie spadki poziomu usług medycznych mogą być bardziej odczuwalne niż w innych miastach  należą Miechów, Trzebinia i Chełmek.

Kolejną kategorią, w której Chełmek znajduje się na samym końcu jest zamożność mieszkańców i odsetek korzystających z pomocy społecznej. Jak podaje raport, „za szczególnie trudną należy uznać sytuację w tym zakresie gmin miejskich, w których odsetek korzystających z pomocy społecznej wynosi powyżej 5%, i jednocześnie indeks wykluczenia osiąga najgorsze wartości. Należą do nich Chrzanów, Trzebinia, Chełmek”.

Podsumowując, autorzy raportu przydzielili Chełmek do grupy II miast o względnie słabych warunkach życia. W grupie znalazły się:  Krzeszowice; Chełmek, Trzebinia, Skawina, Dąbrowa Tarnowska, Nowy Targ, Sucha Beskidzka, Czchów, Bukowno, Świątniki Górne, Andrychów, Ciężkowice, Miechów, Szczawnica, Żabno, Sułkowice, Słomniki, Maków Podhalański, Stary Sącz, Biecz, Mszana Dolna, Jordanów.

Dla Chełmka wskaźnik Perkala (obrazujący naukowo jakość życia) w 1999 roku wynosił -0,6, w 2008 wynosił również -0,6. Oznacza to, że warunki życia w Chełmku na przestrzeni 9 lat nie uległa poprawie.

Dla przejrzystości prezentacji, wskazano też obszary problemowe w zakresie poziomu życia i usług publicznych, które determinują wymienione wskaźniki i wynikają z analiz szczegółowych, przedstawionych we wcześniejszych opisach. „Uprzedzając późniejsze wnioski, warto w tym miejscu podkreślić, że szczególnej troski w sferze polityki regionalnej ukierunkowanej na poprawę jakości życia i usług publicznych, wymagają w Małopolsce następujące ośrodki miejskie: Krzeszowice, Chełmek, Skawina, Nowy Targ, Sucha Beskidzka, Bukowno, Świątniki Górne, Andrychów, Miechów, Szczawnica, Żabno, Sułkowice, Słomniki, Maków Podhalański, Stary Sącz, Mszana Dolna, Jordanów, Wojnicz, Piwniczna-Zdrój, Tuchów, Grybów, Ryglice”.

Pełna treść raportu Instytutu Spraw Publicznych Uniwersytetu Jagiellońskiego wspólnie z Instytutem Geografii i Gospodarki Przestrzennej znajduje się pod poniższym linkiem:

http://www.politykarozwoju.obserwatoria.malopolska.pl/CmsContent.mvc/NewsDetails/0/197

Źródło: Małopolskie Obserwatorium Polityki Rozwoju